De polycultuur moestuin: wat is het en waarom ben ik groot fan?

Met een polycultuur moestuin benader je het meest een natuurlijke manier van voedsel kweken. En het mooie is: je kunt het toepassen in een grote en kleine moestuin, en zelfs in potten en bakken. Maar wat is polycultuur nou precies, waarom ben ik zo enthousiast over deze manier van moestuinieren en wat zijn mijn favoriete polycultuurcombinaties? Je leest het in dit blog. 

Wat is polycultuur? 

Polycultuur is, zoals de naam al zegt, het tegenovergestelde van monocultuur die je tegenwoordig vaak in de moderne landbouw ziet: grote akkers met één en hetzelfde gewas. 

In plaats van één gewas, kweek je bij polycultuur juist allerlei groenten, fruit, kruiden en bloemen door elkaar op hetzelfde stuk moestuingrond of -bed. Een moestuin is per definitie niet natuurlijk, want het is een door de mens gemaakt ecosysteem, maar polycultuur is wel gebaseerd op de natuur. Daar groeien verschillende soorten samen op één plek, waar ze samenwerken en elkaar ondersteunen. Zo houden ze het ecosysteem in balans. Ook in de moestuin kun je dit polycultuurprincipe toepassen. 

Verschil tussen polycultuur en combinatieteelt 

‘En de combinatieteelt dan?’ hoor ik je denken. Bij polycultuur combineer je net zoals bij combinatieteelt ook verschillende gewassen, maar het doel is veel breder: meer soortenrijkdom (diversiteit) en een heel ecosysteem dat in evenwicht is. Denk aan een gezonde bodem, de aanwezigheid van nuttige insecten, het voorkomen van plagen etc. Waar de combinatieteelt zich bovendien vaak richt op het combineren van slechts twee gewassen, combineer je er met polycultuur veel meer en heb je vaak groepjes met groenten, kruiden én bloemen.

Polycultuur versus wisselteelt

Polycultuur is een alternatief voor wisselteelt, een methode die veel (traditionele) moestuiniers toepassen waarbij je planten uit dezelfde gewassengroep bij elkaar zet op 1 moestuinbed en werkt met een roulatiesysteem.

Toen ik net startte had ik al snel door dat de wisselteelt totaal niet werkt in een kleine moestuin zoals die van mij. Veel te ingewikkeld met al dat rouleren op zo’n kleine oppervlakte. Omdat ik graag zoveel mogelijk verschillende gewassen kweek, kwamen ze al vrij snel door elkaar te staan. Wel nog in wat grotere rijen of vlakken. Tegenwoordig staat alles compleet door elkaar. 

Bij toeval ontdekte ik dat wat ik doe polycultuur heet. Toen ik die term eenmaal kende, ben ik me er meer in gaan verdiepen en nu maak ik bewustere keuzes in wat ik naast elkaar zaai en uitplant (hierover later meer). Want nee, polycultuur betekent niet dat je zomaar iets lukraak naast elkaar zet, alhoewel ik dat wat later in het seizoen zeker weleens doe om gaten om te vullen. 

Voordelen van polycultuur in de moestuin 

Voor mij heeft polycultuur een paar heel belangrijke voordelen. Ik deel de belangrijkste: 

Grotere opbrengst 

Omdat je verschillende gewassen op een slimme manier met elkaar combineert, kun je planten veel dichter op elkaar zetten dan bij wisselteelt. Je zet dus niet alle kolen met 50-60 cm afstand tot elkaar naast elkaar op 1 moestuinbed, maar verspreid ze door de moestuin en combineert ze met gewassen die niet breed groeien, maar juist een smalle groeiwijze hebben en/of bijvoorbeeld juist laag blijven en van wat schaduw houden. Doordat alles veel dichter op elkaar staat, is je opbrengst hoger dan in een traditionele moestuin. 

Gezondere bodem 

Wisselteelt is in mijn ogen eigenlijk een oplossing voor een probleem dat je zelf creëert. Door één en dezelfde gewassoort op een moestuinbed te kweken, zorg je dat de bodem uit balans raakt. Er worden constant dezelfde voedingsstoffen aan de bodem onttrokken of juist toegevoegd. Dat los je dan op door het jaar erop een ander gewas te kweken op dat bed. Bij polycultuur hoef je de bodem niet te herstellen, omdat je hem überhaupt niet uitput. De bodem is automatisch in balans omdat je allerlei verschillende gewassoorten combineert. 

Minder plagen 

Een ander groot voordeel van polycultuur is dat je veel minder snel plagen in je moestuin krijgt. Je kunt je voorstellen dat koolwitjes een moestuinbed vol kolen veel sneller vinden dan kolen die verspreid door de moestuin staan. En als ze dat moestuinbed dan eenmaal gevonden hebben, hoeven ze alleen maar van kool naar kool te fladderen om hun eitjes af te zetten. Hetzelfde geldt voor luizen en andere plaagdieren.

Sinds ik een polycultuurmoestuin heb, zijn plagen verleden tijd. Natuurlijk heb ik weleens plaaginsecten in mijn moestuin, maar een plaag wordt het eigenlijk nooit meer. 

Minder onkruid 

Iets waar ik ook beduidend minder last van heb in mijn moestuin is onkruid. Dat heeft te maken met het feit dat er nauwelijks kale stukken grond in mijn moestuin zijn. Geen onbedekte stukken tussen alle kolen, maar alles lekker dicht op elkaar waardoor onkruid minder kans krijgt. Een polycultuur moestuin kost daardoor ook echt minder tijd om te onderhouden is mijn ervaring. 

Mijn favoriete combinaties in de polycultuur moestuin 

Ben je ondertussen overtuigd van de vele voordelen van polycultuur en ben je benieuwd naar welke planten je slim met elkaar kunt combineren? Hieronder deel ik mijn twee favoriete combinaties: 

Kool, Oost-Indische kers en dille 

Kolen combineer ik standaard met de bodembedekkende Oost-Indische kers. Je bodem droogt minder uit, er groeit minder onkruid en de plant trekt het koolwitje aan die haar eitjes graag op de bladeren van de Oost-Indische kers legt. Zo heb je meer kans dat ze wegblijven van je kolen. De dille heeft een smalle groeiwijze en staat de kolen totaal niet in de weg. Ze trekken luizen aan die daardoor je kolen met rust laten. 

Courgette, mais en goudsbloem 

Een andere fijne combinatie is de breed- en laaggroeiende courgette en de hoge, smalgroeiende mais. Ik zet de mais in een vierkant om de courgette heen. Ze zitten elkaar totaal niet in de weg waardoor je dezelfde ruimte 2x gebruikt. Om nuttige bestuivers aan te trekken en mieren te weren zaai ik goudsbloem naast de courgette. De bestuivers zorgen voor bestuiving van de vrouwelijke courgettebloemen die later uitgroeien tot courgettes. 

In mijn boek ‘Kleine moestuin, Grote opbrengst’ deel ik meer concrete voorbeelden uit mijn polycultuur moestuin. 

Polycultuur minigids 

Wil je echt de diepte in? Op dit moment werk ik aan een Polycultuur Minigids met daarin nog veel meer informatie over de polycultuur en allerlei praktische praktijkvoorbeelden. Heb je daar interesse in? Dan kun je je alvast op de mailinglijst laten zetten door een mail te sturen naar info@moesmeisje.nl. Zodra de minigids te koop is, krijg je als eerste een seintje. Mijn streven is om de minigids eind 2026/begin 2027 klaar te hebben. Hopelijk heb ik je met dit blog in ieder geval al een beetje op weg geholpen. 

Ik wens je heel veel moestuinplezier!