Wat zijn heirloom rassen en waarom zou jij ze als hobbymoestuinier kweken? 

F1-hybride, zaadvast en heirloom; het kan je als beginnende moestuinier soms echt gaan duizelen als je al deze termen hoort. Wat betekent dit allemaal en is het één beter dan het ander? In dit blog leg ik de verschillen uit, vertel ik meer over heirloom rassen en wat jij als moestuinier kan betekenen door ze zelf te kweken.

Toen ik net begon met moestuinieren had ik überhaupt nog nooit van termen als F1-hybride, zaadvast en heirloom gehoord. Ik was al blij dat ik het verschil wist tussen biologische zaden (geteeld zonder kunstmest en chemische pesticiden) en gangbare zaden. De afgelopen tien jaar heb ik me steeds meer verdiept in alle verschillende soorten rassen die bestaan, zodat ik weet wat ik kweek en bewuster kan kiezen.

Ik gebruik wel altijd biologisch geteelde zaden, want ik vind biologisch tuinieren heel erg belangrijk. Goed om te weten: heirloom zaden zijn niet per definitie biologisch geteeld. Maar wat betekent heirloom eigenlijk?

De betekenis van heirloom

Heirloom is een Engels woord en de vertaling ervan is erfstuk of erfgoed. Heirloom rassen zijn oude rassen die al generaties lang worden doorgegeven. Vaak komen ze uit een specifieke plaats en hebben zich aangepast aan de lokale omstandigheden. Ze kunnen bijvoorbeeld goed tegen droogte en hitte of juist tegen kou en nattigheid. Deze rassen worden niet ontwikkeld met moderne veredelingstechnieken, zoals grote bedrijven als Monsanto vaak doen.

Zaadvast en F1-hybride

Heirloom rassen zijn altijd zaadvast (maar niet alle zaadvaste rassen zijn heirloom rassen). Dat betekent: als je zelf zaden van de plant oogst en deze zaait, dan hebben de nakomelingen dezelfde eigenschappen. Dit in tegenstelling tot een F1-hybride ras. Dit is een kruising tussen twee zaadvaste rassen, waarbij de beste eigenschappen van die twee rassen in het nieuwe ras terechtkomen. Nagenoeg alle groenten die je in de supermarkt ziet liggen, zijn F1-hybride rassen. Als je die zaden zelf oogst, dan kunnen de nakomelingen andere eigenschappen hebben. De telers van die groenten moeten dus elk jaar nieuwe zaden kopen.

Voorbeelden van bekende heirloom (tomaten) rassen

Vooral van tomatenrassen zijn er ontzettend veel heirloom variaties. Ze komen in alle kleuren, maten en smaken. Een paar bekende zijn:

–Coeur de Boeuf (een grote, rode Franse vleestomaat)
–San Marzano (een langwerpige, rode Italiaanse tomaat)
–Noir de Crimée (een donkerbruinrode vleestomaat uit de Krim)

Bekende heirloomrassen van andere groenten

Ook van andere gewassen zijn er prachtige heirloomrassen. Een kleine selectie:

-De paarse boon Blauhilde uit Duitsland
-Boerenkool Westlandse winter uit Nederland
-Knoflook Morado met paarse schil uit Spanje
-De rood/witte Choggia biet uit Italië.

Voordelen van heirloom rassen

Het belangrijkste voordeel van heirloom rassen vind ik persoonlijk de gigantische diversiteit in kleuren, smaken en vormen. Ik houd ervan om een moestuin te creëren met een hoge sierwaarde. Waarom rassen kweken die je in de supermarkt ook vindt als je al die aparte rassen in je eigen moestuin kunt kweken? Ik houd vooral van paarse varianten kolen, bonen en wortels, en natuurlijk tomaten met allerlei mooie kleuren en vormen. Vaak hebben heirloom rassen bovendien een meer uitgesproken smaak dan de standaard rassen die je in de supermarkt vindt. De supermarktrassen worden geselecteerd op hoge opbrengst en lange houdbaarheid en dat is natuurlijk ook logisch, maar doe mij maar wat anders dan die saai smakende tomaten uit de winkel.

De nadelen

Het belangrijkste nadeel is dat de opbrengst van heirloom rassen lager kan zijn dan van F1-hybride rassen. Ook zullen ze het niet in elk klimaat even goed doen, omdat ze zijn aangepast aan het klimaat in een specifieke plaats. Daartegenover staat dat je specifiek kunt zoeken naar bijvoorbeeld tomatenrassen die het in Nederland in de openlucht ook goed doen, omdat ze extra vroeg rijpen. Ook zijn de zaden wat lastiger verkrijgbaar dan de gangbare zaden. Je moet soms even zoeken naar webshops die ze verkopen (ik geef je verderop in deze blog een tip voor een fijn webshop).

Waarom zijn heirloom rassen belangrijk?

Omdat steeds meer rassen ontwikkeld zijn met moderne veredelingstechnieken door een beperkt aantal grote bedrijven, wordt de genetische diversiteit steeds kleiner. En dat is problematisch, want hoe minder diversiteit hoe sneller een plaag om zich heen kan grijpen. Als alle kwekers dezelfde rassen kweken, is dat natuurlijk ideaal voor die schimmel of dat plaaginsect. En zo’n plaag kan voor een flink vermindering in opbrengst zorgen. Je ziet dat nu soms al gebeuren, ook in Nederland.

Wat kun jij als hobbykweker betekenen?

Als hobbykweker ben jij gelukkig niet afhankelijk van een select aantal gewassen. Door ook heirloom rassen te kweken, de zaden te oogsten en deze weer uit te delen aan andere moestuiniers zorg jij voor meer diversiteit in de Nederlandse- en misschien ook wel buitenlandse- moestuinen. Zo ruil ik regelmatig zaden met bijvoorbeeld mijn volgers op Instagram en ik geef ook regelmatig zaailingen aan moestuiniers in mijn buurttuin weg. Omdat ik maar een kleine moestuin heb, geef ik ook weleens zaden uit het net gekochte zakje weg, omdat ik ze toch nooit op ga krijgen voordat de kiemkracht verdwenen is. Door jouw heirloom zaden, kun je als moestuinier uiteindelijk een grote impact hebben.

Zelf heb ik een mix van heirloom rassen, andere zaadvaste rassen en heel soms F1-hybride rassen. Daardoor heb ik in mijn moestuin allerlei rassen met bijzondere kleuren, smaken en vormen, maar ook wat rassen die een lekker hoge opbrengst hebben. Waarmee ik overigens niet zeg dat heirloom rassen geen hoge opbrengst kunnen hebben. Maar ik merk wel dat sommige heirloom rassen wat minder productief zijn dan de standaard rassen.

Heirloom zaden kopen

Het is soms even zoeken naar winkels waar je heirloom rassen kunt kopen. Online komen er gelukkig steeds meer webshops met deze oude rassen. Neem bijvoorbeeld eens een kijkje bij Zadenhof. Deze webshop verkoopt biologische heirloom tomatenzaden, maar ook zaden van pepers, aubergines en allerlei andere groenten.

Dit blog is geschreven in samenwerking met Zadenhof.